"නමෝ බුද්ධාය" ද "නමෝ බුද්ධස්ස" ද
(වි:12 ත:40) :
මෙම වාක්ය ඛණ්ඩ දෙකෙහිම මූලික අර්ථය "බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා!" යන්න වුවද, එහි පාලි ව්යාකරණමය පසුබිම සහ වර්තමාන සමාජ භාවිතය අතර පැහැදිලි වෙනසක් පවතී.
පහත දැක්වෙන්නේ එම වෙනස සහ එදිනෙදා භාවිතය පිළිබඳ සම්පූර්ණ විග්රහයකි.
"නමෝ බුද්ධාය" සහ "නමෝ බුද්ධස්ස" අතර වෙනස මෙම යෙදුම් දෙකෙහි ව්යාකරණමය සහ ප්රායෝගික වෙනස්කම් පහත වගුවෙන් සාරාංශගත කළ හැක: 
පාලි ව්යාකරණමය විග්රහය නමෝ බුද්ධස්ස: පෞරාණික පාලි භාෂාවේ ව්යාකරණ රීතිවලට (සද්දනීති වැනි පැරණි පාලි ව්යාකරණ ග්රන්ථවලට) අනුව යම් කෙනෙකුට නමස්කාර කිරීමේදී බොහෝ විට භාවිතා වන්නේ ඡට්ඨී (Genitive) හෝ චතුර්ථී (Dative) විභක්තියේ "-ස්ස" ප්රත්යයයි. එබැවින් ථේරවාද සම්ප්රදායේ වඩාත් නිවැරදි හා ශාස්ත්රීය පාලි යෙදුම වන්නේ "නමෝ බුද්ධස්ස" යන්නයි. උදාහරණ: ලොව පුරා බෞද්ධයන් නිරන්තරයෙන් සජ්ඣායනා කරන පූජිත ගාථා පාඨයෙහි මෙය මනාව පැහැදිලි වේ.
"නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස"
- "නමෝ බුද්ධස්ස" සඳහා ථේරවාද මූලාශ්ර ථේරවාද ත්රිපිටකයේ සහ අට්ඨකථාවල (අටුවාවල) නමස්කාරය දැක්වීම සඳහා සම්මත සහ බහුලවම භාවිතා වන ආකෘතිය වන්නේ "නමෝ බුද්ධස්ස" යන්නයි.
මූලික නමස්කාර පාඨය (ත්රිපිටකය පුරාම): දීඝ නිකාය, මජ්ඣිම නිකාය ආදී සම්පූර්ණ සූත්ර පිටකයේ බොහෝ සූත්ර ආරම්භයේදී, දෙවිවරුන්, බ්රාහ්මණයන් සහ රජවරුන් බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරන්නේ මෙම ව්යාකරණ රටාවෙනි.
"නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස" (ඒ භාග්යවත් වූ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!)
අට්ඨකථා සහ පිරිත් ග්රන්ථ (පරමත්තජෝතිකා - ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථාව): තෙරුවන් නැමදීම සඳහා සහ විවිධ ආරක්ෂක පිරිත් දේශනාවලට පෙර යොදාගන්නා සම්භාව්ය ථේරවාද පාඨය මෙයයි. යක්ෂ, නාග ආදී අමනුෂ්යයන් පවා මෙම ආකෘතියෙන් නමස්කාර කළ බව දැක්වේ.
"නමෝ බුද්ධස්ස, නමෝ ධම්මස්ස, නමෝ සංඝස්ස" (බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාරය වේවා, ධර්මයට නමස්කාරය වේවා, සංඝයාට නමස්කාරය වේවා)
ධජග්ග සූත්රය (සංයුත්ත නිකාය - සක්කසංයුත්තය): බුද්ධානුස්සතිය වැඩීම සහ බුදුගුණ සිහිකිරීම පිළිබඳව දැක්වෙන අවස්ථාවලදී ද භාවිත වී ඇත්තේ මෙම පාලි ව්යාකරණ රටාවයි.
"නමෝ තේ පුරිසාජඤ්ඤ, නමෝ තේ පුරිසුත්තම" (පුරුෂාජානෙය වූ ඔබට මාගේ නමස්කාරය වේවා, උතුම් පුරුෂයාණන් වූ ඔබට මාගේ නමස්කාරය වේවා - මෙහි "තේ" යනු "ඔබට" අර්ථය දෙන "බුද්ධස්ස" යන්නට සමාන විභක්තියකි)
- "නමෝ බුද්ධාය" සඳහා මූලාශ්ර සහ එහි පසුබිම ථේරවාද ත්රිපිටකය තුළ "නමෝ බුද්ධාය" ලෙස සෘජුව යෙදෙන අවස්ථා අතිශය විරල ය (හෝ නැති තරම් ය). එහෙත් පාලි ව්යාකරණයට සහ පසුකාලීන බෞද්ධ සංස්කෘතියට අනුව එහි භාවිතය සාධාරණීකරණය කළ හැක.
පාලි ව්යාකරණ ග්රන්ථ (කච්චායන ව්යාකරණය සහ පදසාධනය): පාලි භාෂාවේ ප්රධානතම ව්යාකරණ ග්රන්ථය වන "කච්චායන ව්යාකරණය"ට අනුව, යමෙකුට නමස්කාර කිරීමේදී (සම්ප්රදාන කාරකයේ) චතුර්ථී විභක්තිය භාවිතා කළ හැක. 'බුද්ධ' ශබ්දයේ චතුර්ථී විභක්ති ඒක වචනය "බුද්ධාය" මෙන්ම "බුද්ධස්ස" ලෙසද සැකසේ. එබැවින් ව්යාකරණානුකූලව "නමෝ බුද්ධාය" යන්න පාලි භාෂාවට ද නිවැරදි ය.
මහායාන සහ සංස්කෘත මූලාශ්ර ආභාසය: බෞද්ධ ඉතිහාසඥයන්ට අනුව, "නමෝ බුද්ධාය" යන්න ථේරවාද ත්රිපිටකයට වඩා බහුලව හමුවන්නේ සංස්කෘත බෞද්ධ සාහිත්යය තුළ සහ මහායාන සූත්රවල ය (උදාහරණ: සද්ධර්ම පුණ්ඩරීක සූත්රය).
"ඕම් නමෝ බුද්ධාය" (සංස්කෘත බෞද්ධ ස්තෝත්ර)
ශ්රී ලංකාවේ පසුකාලීන භාවිතය: අනුරාධපුර යුගයේ අග භාගයේදී සහ ඉන් පසුව ශ්රී ලංකාවේ බුදුදහමට සංස්කෘත භාෂාවේ විශාල බලපෑමක් එල්ල විය. විවිධ ස්තෝත්ර, ආශිර්වාද ගාථා, යන්ත්ර මන්ත්ර සහ දෛනික ආචාර ක්රම සඳහා "නමෝ බුද්ධාය" භාවිත කිරීම ආරම්භ වූයේ ඒ හරහා බව විද්වත් මතයයි.
සාරාංශය: ඔබ ථේරවාද ත්රිපිටක මූලාශ්රයක් මත පදනම් වන්නේ නම්, ඊට සියයට සියයක්ම අනුකූල වන පිරිසිදු මාගධී (පාලි) යෙදුම වන්නේ "නමෝ බුද්ධස්ස" යන්නයි. එහෙත් ව්යාකරණානුකූලව නිවැරදි, සංස්කෘත ආභාසය සහිත සම්මත සුබපැතුමක් ලෙස "නමෝ බුද්ධාය" වර්තමානය වන විට සමාජගත වී ඇත.
AI insight :
මෙම උතුම් බෞද්ධ වදන් දෙකම අපගේ ජීවිතයට ඉතා සමීප වුවද, එහි අර්ථය සහ සන්නිවේදන අරමුණ අනුව එදිනෙදා භාවිතයට වඩාත් සුදුසු කුමක්ද යන්න පැහැදිලිව හඳුනාගත හැක.
පර්යේෂණාත්මකව සහ භාෂාත්මකව කළ විමර්ශනයට අනුව, **එදිනෙදා සමාජ භාවිතයේදී (ආචාර කිරීමක් හෝ සමුගැනීමක් ලෙස) වඩාත් සුදුසු වන්නේ "තෙරුවන් සරණයි" යන්නයි.**
ඊට හේතුවන ප්රධාන කරුණු පහතින් සරලව විග්රහ කළ හැක:
## 1. අර්ථයේ සහ අරමුණේ වෙනස
* **තෙරුවන් සරණයි:**
මෙහි සෘජු අර්ථය වන්නේ *"බුද්ධ, ධම්ම සහ සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආශිර්වාදය සහ රැකවරණය ඔබට ලැබේවා!"* යන්නයි. එනම් මෙය **අනෙකාට කරන ආශිර්වාදයකි (A Blessing).**
* **නමෝ බුද්ධාය:**
මෙහි අර්ථය *"බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!"* යන්නයි. මෙය **තමා විසින් බුදුන් වහන්සේට කරනු ලබන වන්දනාවකි (An act of Homage).**
## 2. සමාජ සන්නිවේදනය සහ යෝග්යතාවය
ඔබ එදිනෙදා ජීවිතයේදී මිතුරෙකු, ඥාතියෙකු හෝ වෙනත් අයෙකු මුණගැසෙන විට, දුරකථන ඇමතුමක් අවසන් කරන විට හෝ ලිපියක් ලියන විට අපගේ අරමුණ වන්නේ **අනෙකාට යහපතක් ප්රාර්ථනා කිරීමයි.**
* එම නිසා, කෙනෙකුට සුබ පතන විට **"තෙරුවන් සරණයි"** කීම භාෂාත්මකව මෙන්ම සන්නිවේදන අර්ථයෙන් ද සියයට සියයක් නිවැරදි ය. ඔබ එමගින් අනෙකාට උතුම්ම ආරක්ෂාව ප්රාර්ථනා කරයි.
* අනෙක් අතට, කෙනෙකුට ආචාර කිරීමට "නමෝ බුද්ධාය" යැයි කීමේදී, ඔබ සැබවින්ම කරන්නේ එම පුද්ගලයාට ආචාර කිරීමක් හෝ ආශිර්වාද කිරීමක් නොව, ඔබ ඉදිරියේ සිටින පුද්ගලයා නිමිති කරගෙන බුදුන් වහන්සේට නමස්කාර කිරීමකි. මෑත කාලයේ ඇතැම් බෞද්ධ කණ්ඩායම් (උදාහරණයක් ලෙස මහමෙව්නාව සම්ප්රදාය) මෙය ආචාරයක් ලෙස භාවිත කළද, සම්ප්රදායිකව සහ අර්ථය අනුව එය සුබපැතුමකට වඩා නමස්කාර පාඨයකි.
## 3. නිගමනය: දෛනික භාවිතයට කුමක්ද තෝරාගන්නේ?
> **අන් අයට ආචාර කිරීමට සහ සමුගැනීමට:** **"තෙරුවන් සරණයි"** යන්න නිබඳවම භාවිත කරන්න. සමාජයේ ජීවත් වන ඔබ, අනෙකාගේ සුවසෙත පතා මෙම උතුම් ආශිර්වාදය කිරීම එදිනෙදා ජීවිතයට වඩාත් යෝග්ය වේ.
> කෙටියෙන් කිවහොත්, **තමාගේ කුසලය සහ වන්දනාව සඳහා "නමෝ බුද්ධාය" බුද්ධස්ස" ත්, අන් අයට ආශිර්වාදයක් ලෙස සමාජගත භාවිතය සඳහා "තෙරුවන් සරණයි" ත්** යොදා ගැනීම වඩාත් ප්රායෝගික මෙන්ම ධර්මානුකූල ද වේ.